Đằng sau sự nhộn nhịp của những chuyến xe công nghệ, những gánh hàng rong hay các công trình xây dựng là một thực tế khắc nghiệt về sức khỏe của người lao động tự do. Một nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng kiệt quệ cả về thể chất lẫn tinh thần của nhóm đối tượng này trước tác động của biến đổi khí hậu.
Những con số biết nói về nỗi đau thể xác và tinh thần
Khảo sát thực tế trên hơn 1.200 lao động ngoài trời tại Việt Nam cho thấy những kết quả vô cùng đáng ngại về tình trạng sức khỏe của họ sau mỗi ngày làm việc mệt mỏi:
- 68% người lao động bị hành hạ bởi các triệu chứng đau mỏi cơ – xương – khớp dai dẳng.
- 33% đối mặt với tình trạng lo âu từ mức độ nhẹ đến cực kỳ nghiêm trọng do áp lực cơm áo gạo tiền.
- Thời gian làm việc kéo dài trung bình 8,7 giờ mỗi ngày (tương đương 55 giờ một tuần), làm tăng tối đa thời gian phơi nhiễm trực tiếp với thời tiết khắc nghiệt.
- Bên cạnh bệnh xương khớp, họ còn thường xuyên mắc các bệnh lý về đường hô hấp, tiêu hóa và da liễu do điều kiện làm việc kém vệ sinh.
Bẫy an sinh và rào cản tiếp cận y tế của lao động nghèo
Không chỉ gánh chịu thời tiết cực đoan, nhóm lao động yếu thế này còn nằm ngoài mạng lưới an sinh xã hội cơ bản. Số liệu thống kê chỉ ra rằng:
- Có đến 25% người lao động chưa có thẻ bảo hiểm y tế.
- Chỉ vỏn vẹn 2% tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Khi đổ bệnh, phần lớn người lao động chọn giải pháp chịu đựng cơn đau thay vì đi khám chữa bệnh. Cụ thể, 52% cho biết họ không thể nghỉ việc vì áp lực mưu sinh hàng ngày, trong khi 26% gặp rào cản lớn về tài chính. Nỗi lo mất thu nhập, chi phí viện phí đắt đỏ và trách nhiệm gánh vác gia đình khiến họ phải liên tục bám trụ mặt đường dù cơ thể đã lên tiếng cảnh báo.
Biết nguy hiểm nhưng không thể dừng lại
Dù nhận thức rất rõ về sự thay đổi của thời tiết (với 86% người được hỏi bày tỏ sự lo ngại về biến đổi khí hậu), nhưng thực tế cuộc sống không cho phép họ lựa chọn. Chỉ có 19% có thể tạm ngừng công việc khi trời nắng nóng đỉnh điểm, và chưa đầy 1,5% có cơ hội chuyển đổi sang công việc khác an toàn hơn. Đối với họ, nghỉ làm đồng nghĩa với việc mất đi nguồn thu nhập duy nhất để trang trải cuộc sống.
Đề xuất giải pháp bảo vệ toàn diện cho lao động yếu thế
Để giảm thiểu tổn thương và bảo vệ sức khỏe cho nhóm lao động ngoài trời, các chuyên gia y tế và an sinh xã hội kiến nghị triển khai đồng bộ các giải pháp cấp thiết:
1. Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội và y tế
Cần có chính sách hỗ trợ, tạo cơ chế linh hoạt để người lao động tự do dễ dàng tiếp cận và tham gia bảo hiểm y tế cũng như bảo hiểm xã hội tự nguyện, giúp họ giảm bớt gánh nặng tài chính khi ốm đau.
2. Xây dựng hạ tầng hỗ trợ tránh trú khẩn cấp
Thí điểm các trạm nghỉ tránh mưa nắng có sẵn nước uống miễn phí và hệ thống cảnh báo thời tiết sớm tại các khu vực tập trung đông lao động ngoài trời ở đô thị.
3. Đào tạo nghề và chuyển đổi sinh kế
Hỗ trợ đào tạo nghề, định hướng và tạo cơ hội chuyển đổi công việc bền vững cho những lao động có mức độ phơi nhiễm khí hậu quá cao, giúp họ tìm kiếm các sinh kế an toàn hơn.
Bảo vệ sức khỏe người lao động ngoài trời không còn là nhiệm vụ riêng lẻ của ngành y tế mà cần sự liên kết chặt chẽ của các chính sách an sinh xã hội, an toàn lao động và chiến lược phát triển đô thị bền vững.








